22 keer keek ik naar de jongere achter een delict
Als contextwerker in de gesloten gemeenschapsinstelling De Kempen, campus de Hutten in Mol begeleidde Britt Belis 22 minderjarige jongeren en hun gezinnen in 2024. Ze kreeg niet alleen zicht op de 22 strafbare feiten die de jongeren daar deden belanden, maar peilde ook onder water naar de 22 ijsbergen waarvan het delict slechts het topje is.
Wat doe je precies als contextwerker?
“Ik begeleid jongeren die hier in campus de Hutten geplaatst zijn door de jeugdrechter, naar aanleiding van verdenking van het plegen van een misdrijf – of zoals het officieel heet: een jeugddelict. Als onderdeel van een multidisciplinair team breng ik iedereen in kaart die belangrijk is voor de jongere: zijn ouders natuurlijk, maar ook neven, vrienden, of een oud-leerkracht die in hem geloofde. Ik ga met iedereen in gesprek, met de jongere erbij of individueel.
“Tijdens zogenaamde netwerkwandelingen brengen we hun netwerk zo gedetailleerd mogelijk in kaart en proberen we het te verbreden. Zo slaan we bruggen tussen de gesloten instelling en de buitenwereld. Kortom, we werken aan de context waarin ze zich bewegen – vandaar mijn functietitel: contextwerker.”
Wie zijn de jongeren met wie je werkt?
“Ik werk met jongens tussen de 14 en 18 jaar die één ding gemeen hebben: ze worden verdacht van het plegen van een strafbaar feit of werden hiervoor veroordeeld. Ze zijn voor de jeugdrechtbank verschenen en die heeft geoordeeld dat plaatsing in een gesloten instelling noodzakelijk is.
Hoe maak je concreet het verschil in hun leven?
“De meeste jongeren die hier terechtkomen hebben een heftig parcours achter de rug. En niet alleen zij: hun context – ouders, familieleden, vrienden – heeft alles mee zien gebeuren.”
“Een gesloten plaatsing is opnieuw een heftige gebeurtenis in hun leven, maar we doén er wel actief iets mee. We bieden ze de kans om het tij te keren.”
“Iemand opsluiten is niet: zeggen dat iemand nu maar een paar maanden moet gaan liggen tot het overwaait om daarna alleen recht te staan en verder te wandelen, en dan maar hopen dat ze nooit meer zullen vallen. Zo werkt dat niet. Ik probeer te zorgen dat we samen met zo’n jongere rechtstaan, en dat er genoeg mensen rondom hem staan die hem kunnen opvangen als hij opnieuw valt.”
“Soms hoor ik nog wel eens iets van iemand die hier een tijdje heeft verbleven. Zo was er tijdens mijn stage een jongen die helemaal had gebroken met zijn ouders en zijn zus. We hebben destijds hard gewerkt om het vertrouwen te herstellen, maar het voelde voor hem niet helemaal veilig.”
“Drie jaar later kreeg ik plots een berichtje van hem dat het eindelijk gelukt was: hij voelde zich weer een deel van zijn gezin. Als je dat leest, dan geeft dat veel voldoening.”
Waarom heb je gekozen voor sociaal werk?
“Ik heb eerst rechtspraktijk gestudeerd, maar merkte dat ik meer geïnteresseerd was in de mensen achter de casussen dan in de wetsartikelen zelf. Ik was nieuwsgierig naar de mensen achter die verhalen, en ik vroeg me vaak af hoe ik met de slachtoffers zou omgaan.”
“Toen ben ik op zoek gegaan naar een studie waar recht en menselijkheid samenkwamen, en dat bleek sociaal werk te zijn. Hier in campus de Hutten komen die twee interesses van me mooi samen: we hebben voortdurend te maken met de jeugdrechtbank, maar boven alles staat de menselijkheid centraal.”
Wat vind je het leukste aan je werk?
“Dat ik samen met mijn collega’s kan bouwen aan het systeem rond zo’n jongere. Het is echt werken in die gesprekken, want je moet kijken welke mensen precies belangrijk zijn, uitvogelen hoe je ze kunt inzetten en hoe we dat netwerk kunnen doen functioneren. ”
“En de gesprekken met de jongeren zelf vind ik ook boeiend. Je weet dat ze vaak al een zwaar pad bewandeld hebben, maar tegelijk ligt het nog helemaal open. Het is fijn om te weten dat je daar als hulpverlener impact op hebt, dat je echt iets kunt betekenen in hun leven. Ik haal er alleszins veel voldoening uit.”
Wanneer beschouw je een werkdag als geslaagd?
“Als ik voel dat er een extra laagje vertrouwen is bijgebouwd, bijvoorbeeld tijdens een gesprek of een wandeling. Als een jongere of iemand uit zijn context zich plots kwetsbaar durft op te stellen of iets belangrijks deelt, dan weet je: het gaat de goede richting uit.”
Waarop ben je trots in je werk?
“Jongeren komen hier niet zomaar terecht hé, ze worden verdacht van soms zware feiten. De maatschappij – zo zal ik het dan maar even noemen – roept dan al gauw om een zware straf, iets dat in lijn ligt met het delict dat ze pleegden.”
“Ik ben trots dat ik daar een andere visie tegenover kan zetten: door gerichte hulp in te zetten, peilen we naar wat er écht aan de hand is. We gaan elke dag opnieuw aan de slag met soms heftige casussen, maar we slagen er toch in om de complexe multiproblematiek te ontrafelen. Dat is alvast een opstapje naar een echte oplossing.”
Als je met één vingerknip iets kon veranderen dat je werk ten goede kwam, wat zou dat dan zijn?
“Veel meer collega’s in huis halen, natuurlijk. Dan kunnen we extra de tijd nemen voor ervaringsgerichte activiteiten – met een rugzak op stap gaan, bijvoorbeeld, back to basics. We doen dat vandaag ook wel, maar niet zo vaak, terwijl je merkt dat je uitgerekend in die momenten écht vooruitgang boekt. Soms is het ook hier een ratrace waarin je te weinig tijd hebt om voldoende stil te staan bij wat er allemaal gebeurt.”
Hoe belangrijk is sociaal werk in onze maatschappij?
“Enorm belangrijk. Wij komen op voor mensen die moeilijker een stem vinden of niet weten waar ze terecht kunnen. Maar we maken de maatschappij er ook van bewust dat problematisch gedrag niet in een vacuüm bestaat: er zit altijd een mens achter, met een verhaal en een soms loodzware rugzak.”
“Niet dat we de feiten daarmee willen toedekken, maar de context waarin ze gebeuren is minstens even belangrijk. Sociaal werkers zorgen ervoor dat de hele ijsberg aandacht krijgt en niet alleen het topje dat boven het water uitsteekt.”
Toon de kracht van sociaal werk
Ook jij kan de campagne mee helpen verspreiden: deel de straffe verhalen uit de campagne en toon de kracht van sociaal werk. Er zijn affiches, materiaal voor op sociale media, filmpjes, banners,...
