69 gasten vinden maandelijks een luisterend oor bij mij
Achttien jaar: zo lang is Matthias Borghgraef al straathoekwerker in zijn geboortestad Sint-Niklaas. “Een dinosaurus” noemt hij zichzelf wel eens, omdat hij al zo lang meegaat, en omdat zijn soort met uitsterven bedreigd is. Maar dan wel een dino die impact heeft op zijn biotoop: maandelijks kruisen gemiddeld 69 mensen – hij noemt ze liefdevol ‘gasten’ – zijn pad.
Wat doet een straathoekwerker zoal?
“Kortgezegd lopen we rond door onze stad en leggen contact met de meest kwetsbare mensen hier in de stad. Dat doen we in bepaalde aandachtswijken. ‘Outreaching’, noemen we dat: we leggen actief contact met mensen van wie we vermoeden dat ze gebaat kunnen zijn bij een gesprek.”
“En we volgen daarbij – nog zo’n werkterm – de presentietheorie: we zijn aanwezig, daar waar mensen ons nodig kunnen hebben. We lopen rond in de wijk en proberen gezien te worden, en ook zelf te kijken en te observeren.”
“Als je eenmaal contact hebt gelegd, ontstaat er vaak een dialoog. We praten dan over van alles en nog wat, in de openbare ruimte: op een bankje op een plein, in de wasserette, of we gaan mee op café. Soms gaan we langs bij iemand thuis.”
Hoe zou je jullie doelgroep omschrijven?
“Als kwetsbare mensen, in de brede zin van de term. Toen ik hier destijds begon, focuste mijn collega Tijs vooral op jongeren, terwijl ik me meer op druggebruikers richtte. Het waren twee groepen die hier in Sint-Niklaas gekend waren bij politie en justitie, en die bovendien geen al te beste reputatie hadden in de hulpverlening. Maar gaandeweg is die doelgroep verbreed: we werken met ‘kwetsbare mensen’, dus.”
“Anders dan in de reguliere hulpverlening noemen we de mensen met wie we werken trouwens geen ‘cliënten’ maar ‘gasten’, omdat wij te gast zijn in hun leefwereld. We proberen hen op een positieve manier te leren kennen.”
“Onze gasten zijn van alle genders en leeftijden en hebben te kampen met een waaier aan problemen: financiële, fysieke, psychische, noem maar op. Ik zou ze bijna ‘de gekende doelgroepen’ noemen, maar ik wil liever niemand een etiket of stigma opkleven."
“Iedereen met wie ik contact leg, is sowieso een mens met een verleden en een verhaal, wij geven ze de kans om met een leeg blad te starten. Aan hen om het in te vullen.”
Hoe zie je de relatie tussen een straathoekwerker en een ‘gast’?
“Als een professionele vriendschap. Als straathoekwerker ben je natuurlijk vooral aan het luisteren, maar het is ook belangrijk om een goede vertrouwensrelatie op te bouwen. Daartoe moet je niet alleen interesse tonen in hun leefwereld; het helpt ook als je je openstelt en hen in jouw wereld binnenlaat.”
“Ik stel me kwetsbaar op, ze mogen het gerust weten als ik zélf een mindere dag heb, of dingen heb meegemaakt. Die wederkerigheid en gelijkwaardigheid maakt straathoekwerk uniek: wij kunnen echt de tijd nemen om mensen te leren kennen, en daardoor ga je ze ook zien als een compleet persoon en niet als een bundel problemen. Onze gasten zijn wel degelijk méér dan dat. Ze maken ook mooie of leuke dingen mee, en dan zijn ze blij dat ze die ook eens kwijt kunnen bij ons.”
Welke impact heeft jouw werk op hun leven?
“Lastig te zeggen. Ze vertellen me dat ze blij zijn dat er tenminste iemand naar ze luistert. Maar het is ook al gebeurd dat ze mij voorstelden aan een andere gast met de woorden ‘kijk, da’s mijn straathoekwerker Matthias, die heeft mij al goed geholpen.’ En als ik dan vraag wat ik dan precies heb gedaan, klinkt het: ‘Je hebt de tijd genomen om écht naar mij te luisteren, zonder op uw horloge te kijken of zonder dat er al iemand anders in de wachtzaal zat.’
“Kortom: mensen willen door iemand gezien en gehoord worden, al is het maar af en toe. Het lijkt vanzelfsprekend, maar veel mensen hebben geen relatienetwerk meer, of het is helemaal kapot. Soms door hun eigen toedoen, omdat ze zichzelf losgemaakt hebben van hun familie, vrienden of geliefden. En dan proberen wij er voor hen te zijn, in goede en slechte tijden – onvoorwaardelijk, een beetje zoals in een huwelijk! We stellen ook geen voorwaarden in die professionele vriendschapsrelatie: ze komen zoals ze zijn.”
Dat is vast niet altijd makkelijk.
“Klopt, want onze gasten zijn niet altijd doetjes. We hebben soms ook stevige gesprekken met hen, omdat we niet zomaar alles goedkeuren wat we zien gebeuren. Maar ik heb veel respect voor ze, want ze proberen te overleven in een harde maatschappij die ze vaak niet goed begrijpen en die voor hen ook vaak weinig begrip opbrengt.”
“Ze bekijken het leven dus niet door een roze bril, maar dat is begrijpelijk: ik schrik nog elke dag van wat mensen soms meegemaakt hebben, van de miserie die ze in hun jeugd of daarna hebben moeten doorstaan, en de kwetsuren die ze opgelopen hebben.
“We praten het vaakst over relaties – en dan vooral de relatie met zichzelf. Mijn gasten hebben niet zelden een negatief zelfbeeld, en het helpt als je dat beseft en in kaart brengt – het kan het begin zijn van verandering en groei.”
Waarom ben je trots op je werk?
“Omdat wij een bedreigde diersoort zijn (lacht). We zijn in Vlaanderen met slechts 103 straathoekwerkers. En dat terwijl er alsmaar meer mensen zijn die het lastig hebben om het hoofd boven water te houden. Maar ik ben trots dat we zoveel kunnen betekenen in hun leven.”
“Zeker als je zoals ik en mijn collega Tijs al zo lang in één stad werkt: dan kennen de mensen je echt, en jij hen. Als je elkaar al zo lang volgt, dan smeed je een band die heel diep gaat.”
“Ik ben ook trots dat ik, door mijn voelsprieten elke dag opnieuw uit te steken op straat, mee kan aangeven in welke richting het beleid zou moeten gaan. En mijn gasten werken daar ook actief mee aan. Hun signalen geef ik door aan de beleidsmakers in Sint-Niklaas, en zij gaan ermee aan de slag. Dat is ook het voordeel van voor een lokaal bestuur te werken: de korte lijn met je diensthoofd, coördinator, schepen of burgemeester.”
“In mijn hoofd ben ik zeven dagen op zeven straathoekwerker, dag en nacht. Ik probeer ook altijd en overal bruggen te bouwen tussen onze gasten en andere takken van de hulpverlening. Zelfs bij vrienden en familie beschouw ik het als mijn missie om te vertellen over de onderkant van de maatschappij – als ik verhalen breng over wat mijn gasten meemaken, weliswaar anoniem, dan kunnen ze daar vaak meer begrip voor opbrengen.”
Als je met één vingerknip iets kon veranderen, wat zou dat dan zijn?
“Meer sociale woningen. Of meer woningen in het algemeen. Want het is triest dat in het Vlaanderen van vandaag zoveel dak- en thuislozen zijn. Een dak boven je hoofd, dat is eigenlijk de basis van alles: als je een adres hebt, dan kun je veel andere stappen makkelijker zetten. ”
Wat is het mooie aan straathoekwerk?
“Dat elke dag anders is. Omdat onze gasten ons vertrouwen, laten ze ons mee hun leefwereld in wandelen, en dat beschouw ik als een voorrecht.”
“Je komt ook op plekken waar je anders niet komt. Of in situaties die andere mensen misschien een beetje riskant zouden vinden, omdat ze ze alleen kennen uit misdaadseries op tv (lacht). Onze gasten vertellen ons ook verhalen die je oren zouden doen tuiten – ze mogen ons alles vertellen, we zijn immers gebonden aan het beroepsgeheim. Wij staan echt met beide voeten in het ware leven, om het zo te zeggen.”
Toon de kracht van sociaal werk
Ook jij kan de campagne mee helpen verspreiden: deel de straffe verhalen uit de campagne en toon de kracht van sociaal werk. Er zijn affiches, materiaal voor op sociale media, filmpjes, banners,...
