Een psychiatrisch ziekenhuis biedt behandeling en verzorging aan wie ernstige psychische problemen heeft. In een psychiatrisch ziekenhuis werken teams van artsen en hulpverleners met verschillende specialisaties. Een team bestaat gewoonlijk uit een psychiater, psycholoog, ergotherapeut, maatschappelijk werker, verpleegkundige, enz. Zo’n team zoekt naar de meest geschikte manier om de patiënt te helpen.

Op gesloten afdelingen mogen patiënten de afdeling of het ziekenhuis niet verlaten. Op open afdelingen kan dat wel, mits een aantal afspraken.

Na verloop van tijd is een verblijf niet meer noodzakelijk. Er zijn verschillende mogelijkheden na verblijf in een psychiatrisch ziekenhuis. Zo gaan sommige patiënten naar beschut wonen of naar een psychiatrisch verzorgingstehuis. Andere mensen gaan naar huis en worden daar ondersteund door mobiele teams, door zelf gekozen zorgverleners of door een centrum voor geestelijke gezondheidszorg. Vaak is het zo dat patiënten nog een nabehandeling in het psychiatrisch ziekenhuis kunnen volgen. Dat betekent dat zij overdag naar het ziekenhuis komen en een aangepast programma volgen en ’s avonds terug naar huis gaan.

Wat inspecteren we?

Zorginspectie focust op wat de kwaliteit van de geboden zorg het meest beïnvloedt en baseert zich hiervoor op regelgeving, referentiekaders, eisenkaders, kwaliteitseisen… waaraan de organisatie zich moet houden.

U vindt hierover meer informatie op de site van het Agentschap Zorg en Gezondheid.

Hoe inspecteren we?

Een multidisciplinair team van Zorginspectie licht elk psychiatrisch ziekenhuis regelmatig door.

Deze doorlichting gaat over

  • zowel een controle op de naleving van erkenningsnormen;
  • als een beoordeling van de voorziening op het vlak van kwaliteit van zorg en dienstverlening.

Zorginspectie hanteert een dynamisch auditmodel, waarbij gesprekken met het management van het ziekenhuis gecombineerd worden met diverse checks op de werkvloer. Daarbij besteden we aandacht aan de medewerkers om hen uitgebreid te informeren over onze manier van werken.

Het audittraject bestaat uit:

  • een aantal aangekondigde auditdagen in het ziekenhuis zelf (met interviews en rondgang op de afdelingen);
  • een verslagdag (waarop de auditoren het volledige verslag doornemen en bekrachtigen). Vervolgens bezorgt Zorginspectie het voorlopig auditverslag aan het ziekenhuis.

De tweede auditcyclus werd in het najaar 2018 afgerond. Enkele psychiatrische ziekenhuizen werden niet werden meegenomen in die auditcyclus omwille van certificering of plannen daartoe. Bij zulke certificering (ook accreditatie genoemd) komt een externe, onafhankelijke organisatie op basis van een aantal maatstaven beoordelen in welke mate het ziekenhuis kwaliteitsvolle en veilige zorg aanbiedt aan de patiënten. Ziekenhuizen krijgen het label voor een beperkt aantal jaren. Ziekenhuizen kunnen vrijwillig kiezen voor certificering.

Als overheid juichen we alle initiatieven tot bevordering van kwaliteit ten volle toe. Als een ziekenhuis een kwaliteitsbevorderend initiatief neemt, betekent dat uiteraard niet dat de overheid verder geen verantwoordelijkheid heeft: in elke situatie blijft het onze taak om kwaliteit van zorg en patiëntveiligheid te bewaken. Vandaar willen we ook in de 11 ziekenhuizen met (plannen tot) certificering een ziekenhuisbreed zicht krijgen op de effectief geleverde zorg op de werkvloer, zonder het eventueel nog te lopen traject naar certificering te doorkruisen.

Tijdens haar inspectiebezoeken (najaar 2018 - eerste jaarhelft 2019) focust Zorginspectie op de kernprocessen van een psychiatrisch ziekenhuis via afdelingsbezoeken waarbij 3 concrete thema’s aan bod komen die ook tijdens de auditbezoeken worden bevraagd (nl. behandeling, vrijheidsbeperkende maatregelen-agressie, suïcide). Net zoals bij de audits willen we de aangekondigde bezoeken laten voorafgaan door het invullen van zelfevaluatiedocumenten door de ziekenhuizen zelf.

Sinds begin 2018 wordt een nieuw toezichtmodel voor de geestelijke gezondheidszorg voorbereid. Daarbij werd reeds gestart met de opmaak van een eisenkader voor het thema 'forensische geestelijke gezondheidszorg'. In 2019 zal een eisenkader worden ontwikkeld voor het thema continuïteit. Telkens worden relevante stakeholders betrokken. Het Agentschap Zorg en Gezondheid staat in voor de ontwikkeling van de eisenkaders; op basis daarvan werkt Zorginspectie de nodige inspectie-instrumenten uit.

De GGZ-voorzieningen met een RIZIV-conventie die in het kader van de zesde staatshervorming naar Vlaanderen werden overgeheveld, zullen niet meteen worden opgenomen in de eerste fase van uitrol van het nieuwe toezichtmodel. We willen enerzijds stapsgewijs ervaring opdoen. Anderzijds vraagt de inbedding van die voorzieningen in de Vlaamse context nog wat tijd.

Elke inspectie wordt gekenmerkt door eenzelfde rode draad:

  • elke inspectie is een momentopname. De vaststellingen zijn gebaseerd op wat er tijdens de inspectie vastgesteld wordt. Dit kan via:
    • bevraging van medewerkers en verantwoordelijken;
    • inzage in documenten;
    • inspecteren van de lokalen die gebruikt worden door de organisatie;
    • gesprekken met patiënten (indien mogelijk).
  • de inspecteur bespreekt zijn vaststellingen, zowel positieve als negatieve, steeds met zijn gesprekspartner(s) en geeft hen daarbij de kans om vaststellingen toe te lichten, te nuanceren of verder uit te leggen.  
  • een inspectie gebeurt altijd aan de hand van een gestandaardiseerd inspectie-instrument. De inspecteur kan zo beoordelen of de organisatie aan de regelgeving en kwaliteitseisen voldoet. Informatie wordt op een gestructureerde en afgestemde manier verzameld tijdens het inspectiebezoek.

Wat leest u in het verslag?

De bevindingen van ieder inspectiebezoek staan in een inspectieverslag. Het doel van dit verslag is:

  • het weergeven van de vaststellingen en het oordeel of de organisatie voldoet aan de geïnspecteerde regelgeving
  • via dit verslag de organisatie schriftelijk op de hoogte brengen van de vaststellingen en het oordeel
  • rapporteren aan het Agentschap Zorg en Gezondheid
  • informeren van andere betrokken lezers, o.a. burgers die verslagen in het kader van de openbaarheidswetgeving willen raadplegen

Zorginspectie moedigt de organisaties aan om met gebruikers open te communiceren over de vaststellingen.

Voor alle vragen over de inspecties in de psychiatrische ziekenhuizen kan u contact opnemen met contact.zorginspectie@vlaanderen.be.

Wat na de inspectie?

Na de audit stelt Zorginspectie eerst een voorlopig verslag op. Enige tijd na de inspectie vindt een overleg plaats tussen het ziekenhuis, Zorginspectie en Zorg en Gezondheid. Tijdens dit overleg geven de inspecteurs een antwoord op de reacties op het voorlopig verslag vanuit het ziekenhuis. Daarnaast wordt ook het voorstel van termijnen besproken waarbinnen bepaalde tekorten moeten weggewerkt worden. Dit voorstel maakt Zorg en Gezondheid enige tijd voor dit overleg over aan het ziekenhuis. Dit finale overleg resulteert in een definitief verslag en definitieve termijnen.

Het definitieve verslag en de (eventuele) reactie worden bezorgd aan het Agentschap Zorg en Gezondheid. Dit agentschap staat in voor de verdere opvolging van de vaststellingen uit het inspectieverslag en beslist wat er op basis van onder andere de vaststellingen van Zorginspectie en het eigen dossier met de erkenning gebeurt.