Algemeen

Op 1 januari 2019 treedt het nieuwe toezichtdecreet in werking voor het beleidsdomein Welzijn, Volksgezondheid en Gezin. Dit decreet heeft duidelijke regels voor de inspecteurs, die gelden binnen alle sectoren van het beleidsdomein.

Het toezichtdecreet voorziet in een aantal toezichtrechten voor inspecteurs, maar biedt ook heel wat rechten voor de geïnspecteerde. Het nieuwe decreet wil de positie van de geïnspecteerde voorzieningen versterken. Het biedt ook duidelijkheid over hún rechten. Met dit decreet wordt duidelijk afgelijnd wat er wel en niet mag/moet tijdens inspecties.

Specifiek: toezichtrechten

Het toezichtdecreet:

  • Kent aan de inspecteurs van Zorginspectie 8 toezichtrechten toe, namelijk:
    1. het recht op toegang
    2. het recht om aan gelijk wie informatie te vragen
    3. het recht op identiteitsopname
    4. het recht op inzage en kopie
    5. het recht op onderzoek van zaken
    6. het recht om vaststellingen te doen door middel van audiovisuele middelen en/of staalnames
    7. het recht om zich te laten bijstaan door deskundigen
    8. het recht om zich, in uitzonderlijke omstandigheden of wanneer de eigen veiligheid in gevaar is, te laten bijstaan door de lokale of federale politie
  • Legt de termijnen voor de opmaak van een verslag vast.
  • Geeft aan klachtindieners, burgers die klachten hebben over de kwaliteit van zorg in een zorgvoorziening, de mogelijkheid om te reageren op een ontwerpverslag over de inspectie.
  • Geeft een wettelijke basis om op vraag gegevens uit te wisselen met andere overheidsinstanties of meewerkende instanties of voorzieningen.
  • Maakt het mogelijk dat inspecteurs aan gelijk welk type voorzieningen ‘concrete beschermende maatregelen’ kunnen opleggen wanneer de veiligheid of de gezondheid van de zorggebruiker in gevaar is.
  • Geeft de mogelijkheid om sancties op te leggen aan al wie het toezicht verhindert of concrete beschermende maatregelen niet naleeft.

Het recht op toegang

Inspecteurs mogen overdag (tussen 5u ’s morgens en 21u ’s avonds) ruimtes betreden die voor de zorg gebruikt worden (bv. ruimtes kinderopvang, ziekenhuiskamers, gemeenschappelijke ruimtes in een woonzorgcentrum…).
Bewoonde ruimtes in residentiële voorzieningen (bewonerskamers in een woonzorgcentrum, psychiatrisch verzorgingstehuis of assistentiewoning…) mogen binnengegaan worden als de bewoner(s) zich daar niet tegen verzetten.
Privéwoningen (bv. huizen van houders van een persoonsvolgend budget, woningen van beschut wonen) zijn alleen mits een voorafgaandelijke schriftelijke toestemming toegankelijk.
Hierop bestaan enkele uitzonderingen. Zo kunnen inspecteurs bv. een machtiging van een politierechter krijgen om een ruimte te betreden.

Het recht op inzage en kopie

Inspecteurs hebben het recht om documenten en informatiedragers die nodig zijn voor de uitoefening van het toezicht in te zien, met inbegrip van documenten en informatiedragers die persoonsgegevens (ook gevoelige persoonsgegevens) bevatten.
Ze kunnen hiervan een (kosteloze) kopie vragen of maken.
Wanneer het niet mogelijk is om een kopie te maken mogen documenten en informatiedragers die geen gevoelige persoonsgegevens bevatten ook meegenomen worden. Ze mogen in bepaalde omstandigheden zelfs in beslag genomen worden of verzegeld worden.

Het recht op onderzoek van zaken en om vaststellingen te doen met staalnames

Soms worden vaststellingen gedaan door onderzoek van zaken. Het kan gaan om metingen ter plaatse (bv. afmetingen, CO2-metingen…) of staalnames (bv. oppervlaktewisser met het oog op het kweken van micro-organismen).

Het recht om vaststellingen te doen met audiovisuele middelen

Inspecteurs kunnen ook vaststellingen doen met klank- of beeldopnames. Indien mogelijk vermijden zij dat personen daarbij herkenbaar zijn. Wanneer op deze manier vaststellingen gedaan worden, maken zij een ‘document van vaststelling’ op waarin ze beschrijven welke vaststellingen zij op welke manier gedaan hebben, waarvan zij één exemplaar laten tekenen voor ontvangst.

Specifiek: andere elementen

Naast de 8 toezichtrechten bevat het toezichtdecreet ook een aantal andere elementen:

Termijnen voor de opmaak van een verslag

De inspecteur heeft, nadat hij de laatste vaststelling gedaan heeft, 30 kalenderdagen de tijd om een ontwerpverslag op te maken. Daarna krijgt de geïnspecteerde 14 dagen de tijd om te reageren op dit verslag. Vervolgens heeft de inspecteur opnieuw maximaal 30 dagen de tijd om het verslag aan te passen tot de definitieve versie.
Wanneer de inspectie gebeurt naar aanleiding van een klacht, krijgt ook de klachtindiener het ontwerpverslag toegestuurd en eenzelfde reactiemogelijkheid als de geïnspecteerde.
Alle termijnen zijn eenmalig verlengbaar met dezelfde termijn, mits dit voldoende kan gemotiveerd worden.

Uitwisseling van informatie

Informatie die verzameld wordt door andere overheidsinstanties of meewerkende instanties en die nuttig kan zijn voor Zorginspectie of omgekeerd, mag worden uitgewisseld, mits uiteraard aan de algemeen geldende regelgeving is voldaan (algemene verordening gegevensuitwisseling, privacywetgeving….).

Concrete beschermende maatregelen

Wanneer de veiligheid of de gezondheid van de zorggebruiker in gevaar is, kan iedere inspecteur onmiddellijk maatregelen opleggen. Volgende maatregelen kunnen getroffen worden:

  • een verbod om (een) bepaalde activiteit(en) uit te oefenen
  • een gedeeltelijke tot volledige sluiting van de voorziening
  • een verbod tot opname van nieuwe zorggebruikers
  • een verplichting om bepaalde zorggebruikers in cohorte te behandelen
  • andere verplichtingen of verbodsbepalingen, naargelang de situatie (bv. stopzetting bouwwerken tot betere afscherming…)

De maatregelen die opgelegd worden dragen onmiddellijk bij aan de inbeperking van de risicovolle situatie. De inspecteur kan deze maatregelen opleggen gedurende maximum 7 dagen. Daarna kunnen zij door de leidend ambtenaar van de betrokken functionele entiteit (Agentschap Jeugd en Gezin, Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap, Departement Welzijn, Volksgezondheid en Gezin, Agentschap Zorg en Gezondheid) stopgezet, gewijzigd of verlengd worden.
Het niet uitvoeren van opgelegde maatregelen is strafbaar en wordt aan het parket gemeld.

Verhindering van het toezicht

Al wie het toezicht verhindert, leugenachtige verklaringen aflegt of valse documenten of informatiedragers voorlegt, kan een administratieve geldboete krijgen. Die bedraagt minstens 200 euro, maar kan oplopen tot 20.000 euro.

Proportionaliteit en finaliteit

In het decreet staat de proportionaliteit en de finaliteit bij de uitoefening van de voorgestelde bevoegdheden en toezichtrechten centraal. Dit zijn twee beginselen van behoorlijk bestuur, die expliciet vermeld worden in de tekst van het decreet omdat zij van fundamenteel belang zijn voor de toezichtfunctie.

Privacy

Ook worden de nodige privacywaarborgen ingebouwd: de verwerking van persoonsgegevens gebeurt in overeenstemming met de Europese, federale en Vlaamse regels rond het verwerken van deze gegevens. Hierbij worden gevoelige persoonsgegevens (waaronder gegevens over gezondheid) beter beschermd dan gewone persoonsgegevens.

Reactiemogelijkheid

Als de geïnspecteerde niet tevreden is over de inspectie en/of het inspectieverslag, heeft hij een aantal mogelijkheden om dit aan te kaarten: zo wordt er in het voorontwerp van decreet een reactiemogelijkheid ingeschreven voor de geïnspecteerde, en - indien het gaat om een klacht - krijgt ook de klachtindiener een reactiemogelijkheid. Deze reactie wordt als bijlage bij het verslag gevoegd en maakt dus deel uit van het administratief dossier.

Niet tevreden over inspectie

Daarnaast ontvangt de geïnspecteerde bij elk verslag een begeleidende brief met de verwijzing naar de mogelijkheid klacht in te dienen bij Zorginspectie en de eventuele beroepsmogelijkheden. Als de geïnspecteerde van mening is dat hij schade heeft geleden door inspectie, kan hij een beroep aantekenen bij de rechtbank van eerste aanleg (al dan niet in kort geding).

Voor meer details, vragen of opmerkingen: contact@zorginspectie.be of Zorginspectie, Koning Albert II-laan 35 bus 31, 1030 Schaarbeek, T 02/553 34 34.