Residentiële forensisch-psychiatrische zorg voor volwassenen buiten de gevangenissen is te vinden in volgende voorzieningen:

  • Forensisch Psychiatrisch Centrum (FPC) voor geïnterneerden met een high risk-statuut:
    • FPC Antwerpen (Antwerpen)
    • FPC Gent (Gent)
  • Medium security-afdelingen voor geïnterneerden met een medium risk-statuut:
    • UPC Sint-Kamillus (Bierbeek)
    • OPZC Rekem (Rekem)
    • PC Sint-Jan-Bapist (Zelzate)
  • Afdelingen voor de behandeling van seksueel delinquenten:
    • PC Sint-Amandus (Beernem)
    • APZ Sint-Lucia (Sint-Niklaas)
    • PZ Asster (Sint-Truiden)
  • Een high security-afdeling voor geïnterneerde vrouwen met een high risk-statuut:
    • PC Sint-Jan-Baptist (Zelzate)
  • Een high security-afdeling “langverblijf” voor geïnterneerde mannen met een high risk-statuut:
    • UPC Sint-Kamillus (Bierbeek)

De categorieën 2 tot 5 zijn gespe­ciali­seerde afdelingen van psychiatrische zieken­huizen (PZ) en psychiatrische verzorgingstehuizen (PVT) die worden erkend door de Vlaamse over­heid. In die voorzieningen oefent Zorginspectie dus sowieso al het toezicht uit. Voor 2015 gebeurde dat evenwel zonder specifieke aandacht voor het forensisch karakter van de zorg.

Forensisch Psychiatrische Centra (categorie 1) hebben geen erkenning van de Vlaamse overheid, en Zorginspectie is er niet automatisch bevoegd. Toch staan we in FPC Gent en FPC Antwerpen in voor het toezicht op de kwaliteit van zorg. Hiervoor werd een overeenkomst met de federale overheid gesloten.

Wat inspecteren we?

Zorginspectie focust op wat de kwaliteit van de geboden zorg het meest beïnvloedt en baseert zich hiervoor op regelgeving, referentiekaders, eisenkaders, kwaliteitseisen… waaraan de organisatie zich moet houden.

Voor deze inspecties werd vertrokken van het referentiekader voor psychiatrische ziekenhuizen en is een apart, specifiek referentiekader in ontwikkeling.

Hoe inspecteren we?

De bezoeken gebeuren door een multidisciplinair auditteam. Het doel van de audit was een globale doorlichting van de organisatie en zorgverlening met het oog op kwaliteitsbevordering.

De inspecties gebeurden aangekondigd.

De inspectie wordt steeds gekenmerkt door eenzelfde rode draad:

  • elke inspectie is een momentopname. De vaststellingen zijn gebaseerd op wat er tijdens de inspectie vastgesteld wordt. Dit kan via:
    • bevraging van medewerkers en verantwoordelijken
    • inzage in documenten
    • inspecteren van de lokalen die gebruikt worden door de organisatie
    • gesprekken met bewoners
  • de inspecteur bespreekt zijn vaststellingen, zowel positieve als negatieve, steeds met zijn gesprekspartner(s) en geeft hen daarbij de kans om vaststellingen toe te lichten, te nuanceren of verder uit te leggen.  
  • een inspectie gebeurt altijd aan de hand van een gestandaardiseerd inspectie-instrument. De inspecteur kan zo beoordelen of de organisatie aan de regelgeving en kwaliteitseisen voldoet. Informatie wordt op een gestructureerde en afgestemde manier verzameld tijdens het inspectiebezoek.

Hoe inspecteren we?

In de medium security-afdelingen vond in de zomer van 2016 een gestandaardiseerde bevraging plaats. Dit was een verkennend bezoek, dat moest dienen om meer zicht te krijgen op een aantal specifieke aspecten. Op basis daarvan willen we:

  • input leveren voor de uitwerking van een specifiek referentiekader forensisch-psychiatrische zorg
  • in een latere fase meer gefundeerde uitspraken kunnen doen over deze zorg, zowel in deze als in andere voorzieningen
  • beleidsaanbevelingen formuleren voor de verdere uitbouw van de forensisch(-psychiatrisch)e zorg

Voor FPC Gent (opgestart in 2014) is een groeipad uitgetekend:

  • Eind 2015 was er een eerste oriënterende audit, voorafgegaan door een grondige zelfevaluatie door de voorziening. Hierbij lag de nadruk op kwaliteit van zorg en patiëntveiligheid. Ook patiëntenrechten en de rechtspositie in het algemeen krijgen speciale aandacht, gezien de kwetsbare positie van de patiëntengroep.
  • Begin 2017 vond een opvolgaudit plaats, met:
    • opvolging van de knelpunten uit de eerste audit
    • evaluatie van de uitstroom
    • uitvoering van de gestandaardiseerde bevraging die ook in de medium security-afdelingen gebeurde.
  • In 2019 volgt een nieuwe audit.

Voor FPC Antwerpen (opgestart in 2017) is een gelijkaardig pad uitgetekend:

  • Eerste oriënterende audit begin 2019, voorafgegaan door een grondige zelfevaluatie door de voorziening. Tijdens die audit ligt de nadruk op kwaliteit van zorg en patiëntveiligheid. Ook patiëntenrechten en de rechtspositie in het algemeen krijgen speciale aandacht, gezien de kwetsbare positie van de patiëntengroep.
  • Circa anderhalf jaar later is een opvolgaudit gepland, met:
    • opvolging van de knelpunten uit de eerste audit
    • evaluatie van de uitstroom
    • uitvoering van de gestandaardiseerde bevraging die ook in de medium security-afdelingen gebeurde.
  • Circa 3 jaar later volgt een nieuwe audit.

Wat leest u in het verslag?

De bevindingen van ieder inspectiebezoek staan in een inspectieverslag. Het doel van dit verslag is:

  • het weergeven van de vaststellingen
  • de organisatie schriftelijk op de hoogte brengen van de vaststellingen en een eventuele beoordeling van de vaststellingen
  • rapporteren aan het Opvolgingscomité van de federale overheid
  • informeren van andere betrokken lezers, o.a. burgers die verslagen in het kader van de openbaarheidswetgeving willen raadplegen

Zorginspectie moedigt de organisaties aan om met gebruikers open te communiceren over de vaststellingen.

Voor alle vragen over de inspecties m.b.t. forensisch-psychiatrische zorg kan u contact opnemen met contact.zorginspectie@vlaanderen.be.

Wat na de inspectie?

Voor de opvol­ging van de knelpunten uit de auditverslagen van FPC Gent is een Opvolgingscomité van de federale overheid verantwoordelijk. Dit Opvolgingscomité bestaat uit vertegenwoor­digers van de minister van Justitie, vertegenwoordigers van de minister van Volksgezondheid (FOD VVVL en RIZIV) en een vertegenwoordiger van de Regie der Gebouwen.